seo dersleri

Dopamin Nedir? Dopamin Eksikliği ve Fazlalığı Belirtileri Nelerdir?

Tıpkı serotonin gibi, “mutluluk hormonu” olarak da ifade edilen dopamin, beyindeki sinir hücreleri yani nöronlar arasında sinyal alışverişini sağlayan; vücut tarafından doğal yollarla üretilen kimyasal bir maddedir.

İlk defa 1910 yılında George Barger tarafından Londra’da sentezlenen dopaminin, nörotransmitter olarak tanımlanması 1958 yılında gerçekleşmiştir. Son 60 yılda hakkında 110 bin araştırma yayımlanan ve hala gizemi tam anlamıyla çözülebilmiş sayılmayan dopamin ile ilgili bu yazımızda, “dopamin hormonu nedir?”, “dopamin hormonu ne işe yarar?”, doğal yollarla dopamin nasıl arttırılır?” gibi en çok merak edilen soruları yanıtlayacağız. 

Dopamin Nedir?

Dopamin; beyindeki sinir hücreleri arasındaki sinyalleri taşıyan, beyindeki siyah cisim anlamında gelen “substantia nigra”, hipotalamus ve ön tavan bölgelerinde doğal olarak üretilen; vücudun istemli hareketlerini, hafızayı, konsantrasyonu, öğrenmeyi, mutluluğu ve hazzı etkileyip kontrol edebilen bir nörotransmitter olarak tanımlanabilir.

Beynin az önce belirttiğimiz üç farklı bölgesinde üretilen dopamin; farklı işlevlere sahip bölümler tarafından üretildiği için metabolizmaya farklı şekillerde etki etmektedir. Bağımlılık yaptığı dahi düşünülen bu nörotransmitter karmaşık etki mekanizması ile günümüzde araştırılmaya devam etmektedir. Vücudun fiziksel aktiviteleri kadar psikolojik süreçlerinde rol olan bu “kimyasal haberci” Parkinson hastalığının da nedeni olarak görülmektedir. 

Dopamin Ne İşe Yarar? 

  • Dopamin ve Hareket: Beyinde bulunan “bazal gangliya” adı verilen bölüm istemli hareketlerimizden sorumludur. Beynin bu bölümünün işlevlerini yerine getirebilmesi ve hareketin başlaması için dopamin salgısına ihtiyaç duyulur. Bazal Gangliya bölümüne yeterli miktarda dopamin salgısı ulaştırılamadığı zaman istemli hareketlerdeki koordinasyon azalır ve beyin kaslara hükmedemez hale gelir ki bu durum Parkinson hastalığında gözlemlenmektedir.

Dopamin eksikliği kadar fazlası da sorunlara sebep olabilir; bazal gangliya kısmına gereğinden fazla dopamin salgısı ulaşırsa vücut gereksiz hareketleri yapmaya başlayabilir. “Tik” olarak adlandırılan bu hareketler yine istemli hareketlerin kontrol dışı kalmasına bağlı olarak oluşmaktadır. 

  • Dopamin ve Hafıza: Dopamin beynin ileri seviye düşünme süreçlerinden sorumlu olan prefrontal korteksi de etkilemektedir. Yeterli miktarda dopamin olduğunda kısa süreli hafızada iyileşmeler görülür. Ancak beynin bu kısmındaki dopamin salgısı oranının tutarlılığı çok önemlidir, azlığında da fazlalığında da hafıza sorunları yaşanabilir.

Dopamin hafızayı etkilediği kadar öğrenme süreçlerini ve bilginin nasıl kaydedileceğini de etkilemektedir. Bir deneyim sırasında dopamin salgılanıyorsa o eylem hatırlanır. Ancak o eylem sırasında dopamin salgısı yoksa, o eylem akılda kalmaz.

  • Dopamin ve Dikkat: Dopamin kişinin odaklanmasını ve dikkatini toplamasını sağlar. Optik sinirlerden gelen sinyallere yanıt verilmesini ve kişinin bir aktiviteye odaklanmasını mümkün hale getirir. Hangi bilginin kısa süreli, hangi bilginin kalıcı hafızaya aktarılacağı yine dopamin salgısı sayesinde ayrıştırılmaktadır. Dopaminin yetersizliği durumunda kişide “Dikkat Eksikliği Bozukluğu” hastalığı geliştiği düşüncesi yaygın bir şekilde kabul edilmektedir.
  • Dopamin ve Ödül Bekleyen Davranış: Hazzın nasıl algılanacağını ve deneyimleneceğini dopamin düzenlemektedir. Kişi keyifli anlar yaşarken dopamin nörotransmitteri serbest bırakılır; böylece kişi keyif aldığı aktiviteyi tekrarlama gereği duyar. Bu açıdan yaklaşıldığında dopamin ile bağımlılık arasında doğrudan bir bağlantı kurulabilir. Bağımlılık duyulan faaliyetler farklılaşsa da o aktivitelere karşı duyulan istek ve tekrarlama hevesi aynı kalacaktır. Kişinin bağımlılık geliştireceği konunun hiçbir önemi yoktur, beyin bu ayrımı yapmayacaktır. Dopamin salgısı artınca hoşuna giden eylemin doğruluğunu sorgulamayacaktır.
  • Dopamin ve Duygular: Haz duygusunu kontrol eden kimyasal haberci olan dopamin “mutluluk hormonu” olarak da bilinmektedir. Dopamin salgısı arttığında haz hissi ve doğal olarak mutluluk artmaktadır. Dopamin eksikliğinde ise kişilerin depresyon belirtileri gösterdiği bilinmektedir.
  • Dopamin ve Uyku: Dopamin seviyesi arttıkça kişi uyuma ihtiyacı hissetmez. Genellikle gündüzleri dopamin salgısı uyarıcıların da fazla olması nedeniyle artmaktadır ve uyanık kalmak için çaba harcanmasına gerek kalmaz. Ancak gün bitiminde dopamin seviyesi azalır ve kişi bu sefer uyku hormonu olan melatonin salgısının etkisine girer.

Parkinson hastalığı olan kişilerde dopamin eksikliği olduğu için bu hastalar gün boyu uyuma eğilimindedirler. Aynı şekilde psikoz ve şizofreniden muzdarip olan kişiler, aşırı dopamin olduğu için uyuyabilmeleri için sakinleştirici almak zorunda kalırlar.

Dopamin Eksikliği Belirtileri Nelerdir? 

  • Dopamin eksikliğinin başlıca belirtileri arasında; depresyon, kronik can sıkıntısı, memnuniyetsizlik, kayıtsız kalma, kronik yorgunluk ve enerji düşüklüğü gibi semptomlar yer alır.
  • Dopamin eksikliği sorunu yaşayan kişilerin el ve ayakları sürekli soğuk olur.
  • Dopamin eksikliği olan kişilerin bağımlılık eşikleri düşüktür. Genellikle hiçbir şeyden zevk alamadıkları için onları heyecanlandıran herhangi bir olaya, kişiye ya da gıdaya bağımlı hale gelebilirler.
  • Dopamin eksikliği olan kişiler sürekli uyuma ihtiyacı hissederler, cinsel istekleri çok düşüktür.
  • Dopamin eksikliği, serotonin eksikliğinde olduğu gibi tatlı krizlerine neden olduğu için dopamin algısı az olan kişiler kilo almaya meyilli olurlar.
  • Dopamin eksikliği olan kişiler odaklanma, öğrenme ve aynı zamanda hafıza problemleri yaşarlar. 

Dopamin Eksikliği Nasıl Giderilir?

  • Takviye kullanımı; dopamin eksikliği olan hastaların doktor önerisiyle Ginkgo Biloba, zerdeçal ve theanine gibi takviyeler alması gerekebilir.

“Doğal yollarla dopamin nasıl arttırılır” sorusuna verilecek yanıtlar ise daha çeşitlidir;

  • Beğenilen müzikler dinlenerek,
  • Egzersiz yapılarak,
  • Dopaminin yapı taşı olan tirozin içeren tavuk, çikolata, avokado, badem, muz, kırmızı et, yumurta gibi besinler tüketilerek,
  • Yaratıcılığı harekete geçirerek,
  • Meditasyon yaparak,
  • Organik beslenerek dopamin eksikliği giderilebilir.

Dopamin Fazlalığı Belirtileri Nelerdir?

Dopamin eksikliği kadar fazlalığı da insan bünyesini fiziksel ve psikolojik anlamda olumsuz yönde etkilemektedir. Dopamin fazlalığı sonucu en sık görülen belirtiler arasında;

  • Aşırı endişe hali,
  • Aşırı farkındalık,
  • Uykusuzluk,
  • Hazcılık, takıntıların oluşması
  • Yüksek enerji, istemsiz kas hareketlerinde artı,
  • Aşırı cinsel istek,
  • Hiperaktivite,
  • Paranoya,
  • Stres,
  • Kalp atışlarında hızlanma ve
  • Bağımlılık gibi şikâyetler oluşabilir.

Dopamin Nasıl Düşürülür?

  • Dopamin fazlalığı belirtilerinden bir ya da birkaçını yaşıyorsanız bu konuda uzmanlara başvurmanız gerekir. Eğer vücudunuzda gereğinden fazla dopamin bulunuyorsa psikolojik hastalıkların tedavisinde kullanılan antipsikotik ilaç kullanıp kullanmayacağınız doktorlara danışabilirsiniz.
  • Dopamin fazlalığı olan kişilerin kafein tüketimlerini düşürmeleri gerekir. Western Washington Üniversitesi tarafından yapılan bir araştırma sonucunda kafein kullanımının dopamin salgılanmasını tetiklediği ortaya çıkarılmıştır. Kişi hali hazırda dopamin fazlalığı nedeniyle hiperaktivite sorunu ve aşırı uçlarda duygu değişimi yaşıyorsa kafeinden uzak durması gerekir.
  • Dopamin fazlalığını gidermek için başvurulabilecek diğer bir yöntem de bitkisel takviyelere başvurmaktır. Doktorlara danışılmadan alınmaması gereken bitkisel takviyeler özellikle ginseng, dopamin seviyesini azaltabilir.

Dopamin Nedir? Dopamin Eksikliği ve Fazlalığı Belirtileri Nelerdir?
5 Kullanıcılar (10 Oy)
Değerlendirme

(10 Oy)

Değerlendirmede bulunun.

Yorum Yaz

Tüm Yorumlar

Eposta adresiniz yayınlanmayacaktır ve bilgileriniz 3. kişilerle paylaşılmayacaktır. * Yıldızlı alanların doldurulması zorunludur. *

Dopamin Nedir? Dopamin Eksikliği ve Fazlalığı Belirtileri Nelerdir? – IngilizceTurkce.Gen.Tr